Generated with Monsha
Generated with Monsha
Save this resource to edit, expand, or export it, or create more resources for free.
درک مطلب فارسی: ستایش به نام خدایی که جان آفرید
Reading Comprehension Questions · هشتم متوسطه · فارسی
درک مطلب فارسی: ستایش به نام خدایی که جان آفرید
Reading Comprehension Questions
هشتم متوسطه
فارسی
درک مطلب فارسی: ستایش به نام خدایی که جان آفرید
ادبیات فارسی همواره با نام و یاد پروردگار جهان و ستایش او آغاز میشود؛ سنتی دیرین و ریشهدار که شاعران و نویسندگان برجسته در دیباچه و سرآغاز آثار خویش بدان پایبند بودهاند. شیخ مصلحالدین سعدی شیرازی، شاعر و حکیم پرآوازهٔ سدهٔ هفتم هجری، کتاب ارزشمند «بوستان» را با ستایشی نغز، زیبا و پرمعنا از پروردگار آغاز کرده است:
به نام خدایی که جان آفرید / سخن گفتن اندر زبان آفرید
خداوندِ بخشندهٔ دستگیر / کریمِ خطابخشِ پوزشپذیر
پرستارِ امرش همه چیز و کس / بنیآدم و مرغ و مور و مگس
یکی را به سر برنهد تاج بخت / یکی را فرود آرد از روی تخت
گلستان کند آتشی بر خلیل / گروهی برآرد ز آتش به نیل
جهان، متّفق بر الهیّتش / فرو مانده از کُنهِ ماهيّتش
بشر، ماورای جلالش نیافت / بصر، منتهای جمالش نیافت
تأمل در آیینهٔ دل کنی / صفایی به تدریج حاصل کنی
محال است سعدی که راهِ صفا / توان رفت جز بر پیِ مصطفی
سعدی در این ابیات، ابتدا به دو نعمت بیبدیل آفرینش، یعنی «بخشیدن جان» و «توانایی سخن گفتن» اشاره میکند؛ نعمتی که انسان را از سایر آفریدگان متمایز ساخته است. سپس صفات خداوند متعال را برمیشمارد: او دستگیر و یاور درماندگان، و کریمی است که خطاهای بندگان را میبخشاید و عذرخواهی آنان را میپذیرد. در نگاه سعدی، تمام موجودات جهان از انسان اشرف تا کوچکترین حشرات، «پرستار» (فرمانبردار و مطیع) اراده و خواست الهی هستند و عزت و ذلت بندگان، سرنگونی قدرتمندان و به پادشاهی رسیدن دیگران تنها در ید قدرت اوست.
شاعر با بهرهگیری از آرایهٔ تلمیح، به دو واقعهٔ شگفتانگیز تاریخی و قرآنی اشاره میکند؛ نخست، گلستان شدن آتش نمرودیان بر حضرت ابراهیم (ع) خلیلالله، و دوم، رهایی قوم بنیاسرائیل از آتش ستم فرعون و به هلاکت رسیدن فرعونیان در امواج رود نیل. در ادامه، سعدی حقیقت سترگی را بیان میدارد: با آنکه تمام کائنات بر یکتایی و خدایی او همداستان و متفقاند، عقل و اندیشهٔ بشری از درک «کُنه ماهیت» (عمق و باطن ذات) او ناتوان است و هیچ چشمی یارای دیدن نهایت زیبایی و جلال او را ندارد. در پایان، شاعر راه دستیابی به صفای باطن و آرامش دل را تفکر در آیینهٔ جان و تنها راه رستگاری حقیقی را پیروی بیچونوچرا از سنت و سیرهٔ حضرت محمد مصطفی (ص) میداند.
پرسشهای چهارگزینهای درک مطلب
۱. مفهوم و پیام کلی بیت «پرستار امرش همه چیز و کس / بنیآدم و مرغ و مور و مگس» بر کدام حقیقت تأکید دارد؟
الف) برتری و اشرفیت انسان نسبت به سایر جانداران در چرخهٔ آفرینش
ب) فرمانبرداری، اطاعت و تسلیم بودن همهٔ پدیدهها و موجودات در برابر ارادهٔ الهی
ج) لزوم خدمترسانی و مهربانی انسانها با جانوران کوچک و پرندگان
د) ناتوانی موجودات در تأمین نیازهای زیستی خود بدون دخالت یکدیگر
۲. در بیت «گلستان کند آتشی بر خلیل / گروهی برآرد ز آتش به نیل»، آرایهٔ تلمیح به ترتیب به چه رویدادهایی اشاره دارد؟
الف) ماجرای بتشکنی حضرت ابراهیم (ع) – هدایت قوم بنیاسرائیل در صحرای سینا
ب) سرد و گلستان شدن آتش نمرود بر حضرت ابراهیم (ع) – رهایی بنیاسرائیل و غرق شدن فرعونیان در رود نیل
ج) قربانی کردن حضرت اسماعیل در مِنا – شکافته شدن آب دریا برای عبور حضرت یونس (ع)
د) ساختن خانهٔ خدا توسط حضرت ابراهیم (ع) – طوفان نوح و نجات مؤمنان با کشتی
۳. با توجه به بیت «جهان، متّفق بر الهیّتش / فرومانده از کُنه ماهيّتش»، کدام گزینه بیانگر پیام دقیق شاعر است؟
الف) همهٔ هستی بر یکتایی و خدایی پروردگار همداستاناند، اما اندیشهٔ بشر از درک حقیقت و ذات او ناتوان است.
ب) انسانها در شناخت صفات پروردگار دچار اختلاف نظر بوده و جهان پاسخگوی این ابهام نیست.
ج) ماهیت خداوند برای همهٔ موجودات کاملاً آشکار و روشن است و هیچ پوشیدگی در آن راه ندارد.
د) دستیابی به عمق ذات الهی تنها برای اندیشمندان و پژوهشگران برجسته ممکن و میسر است.
۴. بر اساس بیت پایانی ستایش «محال است سعدی که راه صفا / توان رفت جز بر پیِ مصطفی»، شرط اصلی دستیابی به پاکی دل و رستگاری چیست؟
الف) پیروی از سیره، سنت و آموزههای پیامبر گرامی اسلام (ص)
ب) انجام ریاضتهای طولانی و دوری گزیدن از مردم جامعه
ج) کسب علوم و دانشهای گوناگون بشری بدون تکیه بر دین
د) تفکر فردی مستقل و بینیازی از راهنمایی پیامبران