Generated with Monsha
Save this resource to edit, expand, or export it, or create more resources for free.
Generated with Monsha
Save this resource to edit, expand, or export it, or create more resources for free.
درک مطلب فارسی: ستایش به نام خدایی که جان آفرید
Reading Comprehension Questions
هشتم متوسطه
فارسی
درک مطلب فارسی: ستایش به نام خدایی که جان آفرید
ادبیات فارسی همواره با نام و یاد پروردگار جهان و ستایش او آغاز می‌شود؛ سنتی دیرین و ریشه‌دار که شاعران و نویسندگان برجسته در دیباچه و سرآغاز آثار خویش بدان پایبند بوده‌اند. شیخ مصلح‌الدین سعدی شیرازی، شاعر و حکیم پرآوازهٔ سدهٔ هفتم هجری، کتاب ارزشمند «بوستان» را با ستایشی نغز، زیبا و پرمعنا از پروردگار آغاز کرده است:
به نام خدایی که جان آفرید / سخن گفتن اندر زبان آفرید
خداوندِ بخشندهٔ دستگیر / کریمِ خطابخشِ پوزش‌پذیر
پرستارِ امرش همه چیز و کس / بنی‌آدم و مرغ و مور و مگس
یکی را به سر برنهد تاج بخت / یکی را فرود آرد از روی تخت
گلستان کند آتشی بر خلیل / گروهی برآرد ز آتش به نیل
جهان، متّفق بر الهیّتش / فرو مانده از کُنهِ ماهيّتش
بشر، ماورای جلالش نیافت / بصر، منتهای جمالش نیافت
تأمل در آیینهٔ دل کنی / صفایی به تدریج حاصل کنی
محال است سعدی که راهِ صفا / توان رفت جز بر پیِ مصطفی
سعدی در این ابیات، ابتدا به دو نعمت بی‌بدیل آفرینش، یعنی «بخشیدن جان» و «توانایی سخن گفتن» اشاره می‌کند؛ نعمتی که انسان را از سایر آفریدگان متمایز ساخته است. سپس صفات خداوند متعال را برمی‌شمارد: او دستگیر و یاور درماندگان، و کریمی است که خطاهای بندگان را می‌بخشاید و عذرخواهی آنان را می‌پذیرد. در نگاه سعدی، تمام موجودات جهان از انسان اشرف تا کوچک‌ترین حشرات، «پرستار» (فرمانبردار و مطیع) اراده و خواست الهی هستند و عزت و ذلت بندگان، سرنگونی قدرتمندان و به پادشاهی رسیدن دیگران تنها در ید قدرت اوست.
شاعر با بهره‌گیری از آرایهٔ تلمیح، به دو واقعهٔ شگفت‌انگیز تاریخی و قرآنی اشاره می‌کند؛ نخست، گلستان شدن آتش نمرودیان بر حضرت ابراهیم (ع) خلیل‌الله، و دوم، رهایی قوم بنی‌اسرائیل از آتش ستم فرعون و به هلاکت رسیدن فرعونیان در امواج رود نیل. در ادامه، سعدی حقیقت سترگی را بیان می‌دارد: با آنکه تمام کائنات بر یکتایی و خدایی او هم‌داستان و متفق‌اند، عقل و اندیشهٔ بشری از درک «کُنه ماهیت» (عمق و باطن ذات) او ناتوان است و هیچ چشمی یارای دیدن نهایت زیبایی و جلال او را ندارد. در پایان، شاعر راه دستیابی به صفای باطن و آرامش دل را تفکر در آیینهٔ جان و تنها راه رستگاری حقیقی را پیروی بی‌چون‌وچرا از سنت و سیرهٔ حضرت محمد مصطفی (ص) می‌داند.
پرسش‌های چهارگزینه‌ای درک مطلب
۱. مفهوم و پیام کلی بیت «پرستار امرش همه چیز و کس / بنی‌آدم و مرغ و مور و مگس» بر کدام حقیقت تأکید دارد؟
الف) برتری و اشرفیت انسان نسبت به سایر جانداران در چرخهٔ آفرینش
ب) فرمانبرداری، اطاعت و تسلیم بودن همهٔ پدیده‌ها و موجودات در برابر ارادهٔ الهی
ج) لزوم خدمت‌رسانی و مهربانی انسان‌ها با جانوران کوچک و پرندگان
د) ناتوانی موجودات در تأمین نیازهای زیستی خود بدون دخالت یکدیگر
۲. در بیت «گلستان کند آتشی بر خلیل / گروهی برآرد ز آتش به نیل»، آرایهٔ تلمیح به ترتیب به چه رویدادهایی اشاره دارد؟
الف) ماجرای بت‌شکنی حضرت ابراهیم (ع) – هدایت قوم بنی‌اسرائیل در صحرای سینا
ب) سرد و گلستان شدن آتش نمرود بر حضرت ابراهیم (ع) – رهایی بنی‌اسرائیل و غرق شدن فرعونیان در رود نیل
ج) قربانی کردن حضرت اسماعیل در مِنا – شکافته شدن آب دریا برای عبور حضرت یونس (ع)
د) ساختن خانهٔ خدا توسط حضرت ابراهیم (ع) – طوفان نوح و نجات مؤمنان با کشتی
۳. با توجه به بیت «جهان، متّفق بر الهیّتش / فرومانده از کُنه ماهيّتش»، کدام گزینه بیانگر پیام دقیق شاعر است؟
الف) همهٔ هستی بر یکتایی و خدایی پروردگار هم‌داستان‌اند، اما اندیشهٔ بشر از درک حقیقت و ذات او ناتوان است.
ب) انسان‌ها در شناخت صفات پروردگار دچار اختلاف نظر بوده و جهان پاسخگوی این ابهام نیست.
ج) ماهیت خداوند برای همهٔ موجودات کاملاً آشکار و روشن است و هیچ پوشیدگی در آن راه ندارد.
د) دستیابی به عمق ذات الهی تنها برای اندیشمندان و پژوهشگران برجسته ممکن و میسر است.
۴. بر اساس بیت پایانی ستایش «محال است سعدی که راه صفا / توان رفت جز بر پیِ مصطفی»، شرط اصلی دستیابی به پاکی دل و رستگاری چیست؟
الف) پیروی از سیره، سنت و آموزه‌های پیامبر گرامی اسلام (ص)
ب) انجام ریاضت‌های طولانی و دوری گزیدن از مردم جامعه
ج) کسب علوم و دانش‌های گوناگون بشری بدون تکیه بر دین
د) تفکر فردی مستقل و بی‌نیازی از راهنمایی پیامبران