Generated with Monsha
Save this resource to edit, expand, or export it, or create more resources for free.
جزوه علوم کلاس پنجم: کارها آسان میشود
Handout
پنجم
فارسی
جزوه جامع علوم پنجم: دنیای ماشینهای ساده
صفحه ۱: به دنیای ماشینها خوش آمدید!
سلام دانشمند کوچک! آیا تا به حال فکر کردهاید که چگونه انسانهای باستان سنگهای بسیار بزرگ را جابجا میکردند؟ یا چطور یک کودک میتواند با یک اهرم، جسمی سنگینتر از خودش را بلند کند؟
ماشین چیست؟
در علوم، ماشین به هر وسیلهای گفته میشود که انجام دادن کارها را برای ما آسانتر میکند. ماشینها به ما کمک میکنند تا:
- نیروی کمتری مصرف کنیم: اجسام سنگین را با زور کمتر جابجا کنیم.
- زمان را ذخیره کنیم: کارها را با سرعت بیشتری انجام دهیم.
- جهت نیرو را تغییر دهیم: مثلاً به جای کشیدن رو به بالا، رو به پایین بکشیم.
انواع ماشینها:
- ماشینهای ساده: مثل اهرم، قرقره و پیچگوشتی که ساختار سادهای دارند.
- ماشینهای پیچیده: از ترکیب چند ماشین ساده ساخته شدهاند، مثل دوچرخه یا خودرو.
─── ⋆⋅☆⋅⋆ ───
صفحه ۲: اهرم؛ قدیمیترین دوست انسان
اهرم (Lever) میلهای است که حول یک نقطه ثابت میچرخد. این نقطه ثابت تکیهگاه نام دارد.
سه بخش اصلی هر اهرم:
- تکیهگاه: نقطهای که اهرم به آن تکیه داده و دور آن میچرخد.
- نیرو: جایی که ما با دستمان فشار وارد میکنیم.
- جسم (بار): همان چیزی که میخواهیم جابجا کنیم یا بلند کنیم.
راز اهرم: هرچه فاصله دست ما (نیرو) از تکیهگاه بیشتر باشد، قدرت ما بیشتر میشود و کار آسانتر انجام میگردد!
─── ⋆⋅☆⋅⋆ ───
صفحه ۳: خانواده بزرگ اهرمها
اهرمها بر اساس اینکه کدام بخش در وسط قرار گرفته است، به سه گروه تقسیم میشوند:
نوع اول
تکیهگاه در وسط است.
- مثال: الاکلنگ، انبردست، قیچی.
نوع دوم
جسم در وسط است.
- مثال: فرغون، فندقشکن.
نوع سوم
نیرو در وسط است.
- مثال: موچین، جارو دستی.
─── ⋆⋅☆⋅⋆ ───
صفحه ۴: اهرمها در کار و زندگی
بیایید ببینیم در دنیای واقعی چگونه از قدرت اهرمها استفاده میکنیم.
۱. جابجایی اجسام سنگین:
وقتی یک کارگر میخواهد صندوقی سنگین را بلند کند، از یک میله بلند به نام دیلم استفاده میکند. او دیلم را زیر صندوق میگذارد و با فشار دادن انتهای آن، صندوق را به راحتی بلند میکند.
۲. در آشپزخانه و کارگاه:
- فندقشکن: جسم (فندق) در وسط است تا نیروی ما چند برابر شود.
- قیچی: تکیهگاه در وسط است. قیچیهای آهنبری دستههای بلند دارند تا نیروی بیشتری ایجاد کنند.
─── ⋆⋅☆⋅⋆ ───
صفحه ۵: قرقره؛ بالابر جادویی
قرقرهها چرخهایی هستند که طناب از میان آنها میگذرد. آنها به ما کمک میکنند بارها را به بالا بکشیم.
قرقره ثابت:
مثل قرقره بالای چوب پرچم. این قرقره در جای خود محکم است.
- فایده: جهت نیرو را عوض میکند. به جای اینکه جسم را به بالا بکشید، طناب را به پایین میکشید که راحتتر است.
قرقره متحرک:
این قرقره با جسم حرکت میکند.
- فایده: مقدار نیروی لازم را نصف میکند! یعنی جسم ۱۰۰ کیلویی را با نیروی ۵۰ کیلویی بلند میکنید.
─── ⋆⋅☆⋅⋆ ───
صفحه ۶: چرخدندهها؛ چرخهای دندانهدار
چرخدندهها در دل اکثر ماشینهای متحرک وجود دارند. آنها با هم جفت میشوند تا حرکت را منتقل کنند.
کارهای چرخدنده:
- تغییر جهت: چرخ اول به راست میچرخد و چرخ دوم را به چپ میچرخاند.
- تغییر سرعت: یک چرخ بزرگ میتواند یک چرخ کوچک را خیلی سریع بچرخاند.
- تغییر قدرت: در دوچرخه، دندهها به ما کمک میکنند در سربالایی با نیروی کمتر پدال بزنیم.
آیا میدانستید؟ در ساعتهای مچی قدیمی، دهها چرخدنده ریز وجود دارد که ثانیهشمار، دقیقهشمار و ساعتشمار را با سرعتهای مختلف میچرخانند.
─── ⋆⋅☆⋅⋆ ───
صفحه ۷: چرخ و محور و سطح شیبدار
چرخ و محور:
وقتی یک چرخ را به یک میله (محور) وصل میکنیم، یک ماشین ساده ساختهایم. چرخاندن چرخ بزرگ، محور کوچک را با قدرت زیاد میچرخاند.
- مثال: دستگیره در، پیچگوشتی، فرمان اتومبیل.
سطح شیبدار (Inclined Plane):
به جای اینکه یک کارتن سنگین را مستقیم به داخل کامیون بلند کنید، از یک سطح شیبدار استفاده کنید. هرچه طول رمپ بیشتر باشد، شیب کمتر شده و کار آسانتر میشود.
─── ⋆⋅☆⋅⋆ ───
صفحه ۸: ایستگاه مرور و یادگیری
ماشین پیچیده چیست؟
وقتی چند ماشین ساده دست به دست هم میدهند، یک غول مهربان به نام ماشین پیچیده میسازند. مثلاً دوچرخه:
- اهرم: ترمزها و دستهها.
- چرخ و محور: چرخهای دوچرخه.
- چرخدنده: زنجیر و خودروهای عقب.
خودت را امتحان کن!
- در الاکلنگ، اگر دوستت سنگینتر از تو باشد، تو باید به تکیهگاه نزدیکتر شوی یا دورتر؟
- چرا دستگیره در را در دورترین نقطه از لولا (تکیهگاه) قرار میدهند؟
- یک قیچی از چند اهرم ساخته شده است؟
آفرین دانشمند جوان! حالا تو آمادهای تا با قدرت علم، کارها را آسان کنی
منابع: کتاب علوم تجربی پایه پنجم دبستان (درس ۷ و ۸) - تصاویر آموزشی فاقد متن انگلیسی.
─── ⋆⋅☆⋅⋆ ───