Generated with Monsha
Қазақ тілінен қызықты грамматикалық тапсырмалар
Anything · 4 · Қазақ
Қазақ тілінен қызықты грамматикалық тапсырмалар
Қазақ тілі: Көрнекі грамматикалық тапсырмалар
Бұл тапсырмалар оқушылардың сөз таптарын ажырату, сөйлемнің тұрлаулы мүшелерін табу және сөз құрамын талдау дағдыларын қызықты суреттер мен практикалық жұмыстар арқылы дамытуға арналған.
1-тапсырма. «Бақтағы береке» — Сөз таптарын ажырату
Нұсқаулық:
- Жоғарыдағы 1-суретке мұқият қара.
- Суреттен көріп тұрған заттарды, олардың белгілерін және орындалып жатқан қимыл-әрекеттерді анықтап, төмендегі кестеге тиісті бағандарға 4 сөзден жаз.
- Кестедегі сөздерді қатыстырып, сурет мазмұны бойынша өзара байланысқан 2 сөйлем құрастыр.
Зат есім (Кім? Не?) | Сын есім (Қандай? Қай?) | Етістік (Не істеді? Қайтті?) |
|---|---|---|
Үлгі: балалар | Үлгі: қызыл | Үлгі: жинады |
1. ____________ | 1. ____________ | 1. ____________ |
2. ____________ | 2. ____________ | 2. ____________ |
3. ____________ | 3. ____________ | 3. ____________ |
4. ____________ | 4. ____________ | 4. ____________ |
Шығармашылық жұмыс:
- Құрастырған 1-сөйлемің: ___________________________________________________
- Құрастырған 2-сөйлемің: ___________________________________________________
2-тапсырма. «Орман мектебі» — Сөйлем мүшелерін анықтау
Нұсқаулық:
- Сурет желісі бойынша берілген сөйлемдерді мұқият оқып шық.
- Әр сөйлемдегі бастауыштың астын бір сызықпен ( — ), ал баяндауыштың астын екі сызықпен ( ‗‗ ) сыз.
- Сөйлем мүшелеріне сұрақ қойып, жауабын жақша ішіне жаз.
- 1-сөйлем: Кішкентай қоян қызықты кітапты оқыды. Бастауыш: ________________ (сұрағы: ________?) Баяндауыш: ________________ (сұрағы: ________?)
- 2-сөйлем: Ақылды түлкі дәптерге тапсырманы мұқият жазды. Бастауыш: ________________ (сұрағы: ________?) Баяндауыш: ________________ (сұрағы: ________?)
- 3-сөйлем: Қоңыр аю достарына жаңа ертегі айтып берді. Бастауыш: ________________ (сұрағы: ________?) Баяндауыш: ________________ (сұрағы: ________?)
- Өздік жұмыс: 2-суретке қарап, өз ойыңнан тұрлаулы мүшелері (бастауыш пен баяндауышы) бар 1 сөйлем құрап жаз:
3-тапсырма. «Сөз құрастыру шеберханасы» — Түбір мен қосымша
Нұсқаулық:
Төменде берілген түбір сөздерге тиісті сөз тудырушы жұрнақтарды жалғап, жаңа мағыналы туынды сөз жаса. Пайда болған жаңа сөзге сәйкес көптік немесе септік жалғауын жалғап, үлгіге сай сөз құрамына талда.
Шартты белгілер: • Түбір сөздің үстіне доға ( ⌒ ) сызылады. • Жұрнақтың үстіне бұрыштама ( ⋀ ) сызылады. • Жалғаудың үстіне жартылай шеңбер ( ⊃ ) сызылады.
Түбір сөз | Жұрнақтар (таңдап жалға) | Қосылатын жалғау | Шыққан жаңа сөз (талдаумен) |
|---|---|---|---|
Орман | -шы, -ші, -лық, -лік | -дар | Орманшылар (орман ⌒ + шы ⋀ + лар ⊃) |
Оқу | -шы, -ші, -кер, -паз | -ға | ____________________________________ |
Бақ | -ша, -шақ, -шы, -ші | -ты | ____________________________________ |
Дос | -тық, -тік, -шыл | -пен | ____________________________________ |
Кітап | -хана, -лық, -ша | -да | ____________________________________ |
Логикалық сұрақ: Жұрнақ пен жалғаудың басты айырмашылығы неде? Ережесін өз сөзіңмен тұжырымдап жаз: